در این مقاله که توسط مهدی مهدوی، نویسنده اقتصادی طلاین، نگارش شده است، به‌صورت جامع بررسی می‌کنید که جنگ چگونه و از چه مسیرهایی بر نرخ طلا اثر می‌گذارد، چه عواملی این بالا رفتن نرخ را تشدید می‌کنند، تجربه جنگ‌های مهم جهان چه درس‌هایی برای ما دارد و در نهایت آیا خرید یا فروش طلا در دوران جنگ تصمیم درستی است یا خیر.

چرا طلا در زمان جنگ گران می‌شود؟

طلا از دیرباز به‌عنوان یک «دارایی امن» شناخته می‌شود؛ یعنی دارایی‌ای که در شرایط ناپایداری سیاسی، اقتصادی و نظامی، نرخ خود را بهتر از سایر بازارها حفظ می‌کند. ولی دلیل این موضوع چیست؟

۱. بالا رفتن نااطمینانی و فرار سرمایه

جنگ، آینده اقتصاد را مبهم می‌کند. سرمایه‌گذاران در چنین شرایطی تمایلی به نگهداری دارایی‌های پرریسک مانند سهام، رمزارز یا حتی بعضی ارزها ندارند. نتیجه این نااطمینانی، برداشت سرمایه از بازارهای پرریسک و ورود آن به دارایی‌های امنی مانند طلاست. بالا رفتن تقاضا برای طلا، به‌طور طبیعی باعث توسعه نرخ آن می‌شود.

۲. نزول نرخ پول ملی

کشورها در زمان جنگ با هزینه‌های سنگین نظامی، نزول تولید، افت صادرات و کسری بودجه مواجه می‌شوند. بسیاری از حکومت‌ها برای جبران این فشارها به چاپ پول روی می‌آورند که نتیجه آن بالا رفتن تورم و نزول نرخ پول ملی است. در چنین شرایطی، مردم برای حفظ قدرت خرید خود به طلا پناه می‌برند.

۳. توسعه بهای نفت و تورم جهانی

بسیاری از جنگ‌های مهم دنیا در مناطق انرژی‌خیز رخ می‌دهند. اختلال در عرضه نفت و گاز، نرخ انرژی را بالا رفتن داده و موجی از تورم جهانی ایجاد می‌کند.
طلا به‌عنوان یک ابزار پوشش تورم (Hedge against Inflation)، در این شرایط جذاب‌تر می‌شود.

۴. نزول اعتماد به سیستم بانکی

در دوران جنگ، دلواپسی‌هایی مانند بسته شدن حساب‌ها، محدودیت‌های بانکی، تحریم‌ها یا حتی ورشکستگی بانک‌ها بالا رفتن می‌یابد. طلا به دلیل ماهیت فیزیکی و مستقل از سیستم بانکی، گزینه‌ای امن‌تر به نظر می‌رسد.

تحلیل اثر جنگ بر نرخ طلا

پیش‌بینی نرخ طلا در صورت وقوع جنگ ایران و آمریکا

در سال‌های اخیر، هر بار که تنش میان ایران و آمریکا بالا رفته، بازار طلا و ارز در ایران واکنش سریعی نشان داده است. در صورت وقوع یک درگیری مستقیم، انتظار می‌رود چند اتفاق هم‌زمان رخ دهد:

  • بالا رفتن شدید نرخ ارز
  • توسعه نرخ انس جهانی طلا به دلیل نااطمینانی ژئوپلیتیک
  • بالا رفتن تقاضا برای سکه، طلای آب‌شده و طلاهای سرمایه‌ای در بازار داخلی

بعضی تحلیلگران معتقدند در سناریوی تشدید درگیری، نرخ جهانی طلا می‌تواند رکوردهای جدیدی ثبت کند و در بازار داخلی نیز نرخ طلا و سکه به سطوحی برسد که تاکنون تجربه نگردیده. البته باید توجه داشت که پیش‌بینی نرخ در شرایط جنگی همیشه با عدم قطعیت بالا همراه است.

عوامل اصلی بالا رفتن نرخ طلا در طول جنگ

۱. رفتار هیجانی بازار

در روزهای ابتدایی جنگ، بازارها معمولاً دچار نوسانات شدید می‌شوند. تصمیم‌گیری‌ها بیشتر احساسی است تا منطقی و همین مسئله می‌تواند نرخ طلا را در کوتاه‌مدت با جهش‌های ناگهانی مواجه کند.

۲. تحریم‌ها و محدودیت‌های تجاری

جنگ اغلب با تحریم‌های اقتصادی همراه است. این تحریم‌ها می‌توانند دسترسی به بازارهای مالی، ارز و حتی عرضه طلا را محدود کرده و نرخ آن را در بعضی کشورها به‌شدت بالا رفتن دهند.

۳. نزول عرضه و اختلال در زنجیره تأمین

درگیری‌های نظامی می‌توانند ماینینگ، حمل‌ونقل و تجارت طلا را مختل کنند. نزول عرضه در کنار بالا رفتن تقاضا، یکی از دلایل مهم توسعه نرخ طلا در زمان جنگ است.

اثر جنگ ایران و اسرائیل بر نرخ طلا

درگیری‌های مستقیم یا غیرمستقیم میان ایران و اسرائیل، به‌دلیل حساسیت بالای منطقه خاورمیانه، اثر قابل‌توجهی بر بازارهای جهانی دارد.
با آغاز هر موج تنش:

  • نرخ اونس جهانی طلا بالا رفتن می‌یابد
  • نرخ ارز در داخل ایران صعودی می‌شود
  • تقاضا برای سکه و طلای سرمایه‌ای توسعه می‌کند

نکته مهم این است که این اثر معمولاً فقط محدود به چند روز اول نیست و در صورت ادامه تنش‌ها، بازار طلا می‌تواند وارد یک روند صعودی میان‌مدت شود.

آیا در زمان جنگ طلا بخریم یا بفروشیم؟

این سؤال پاسخ قطعی ندارد و به زمان ورود، میزان ریسک‌پذیری و هدف سرمایه‌گذاری بستگی دارد.

خرید طلا در آغاز جنگ

  • ریسک بالا
  • نوسانات شدید
  • احتمال خرید در سقف قیمتی

برای افراد ریسک‌گریز، این مقطع معمولاً زمان مناسبی برای خرید نیست.

نگهداری طلا در طول جنگ

اگر طلا را پیش از آغاز تنش‌ها خریده‌اید، نگهداری آن می‌تواند راهی برای حفظ نرخ سرمایه در برابر تورم و نزول نرخ پول باشد.

فروش طلا پس از نزول تنش یا صلح

در بسیاری از موارد، با اعلام آتش‌بس یا صلح، بازار طلا با اصلاح نرخ مواجه می‌شود. اگر در سود هستید، این مقطع می‌تواند فرصت مناسبی برای شناسایی سود باشد.

اثر جنگ بر نرخ طلا

بهترین سرمایه‌گذاری در دوران جنگ چیست؟

۱. طلا

  • نقدشوندگی بالا
  • مقبولیت جهانی
  • پوشش ریسک تورم و بحران

۲. ارزهای خارجی

دلار و یورو معمولاً در برابر نزول نرخ پول ملی کارایی بهتری دارند، ولی ریسک‌های قانونی و محدودیت‌های معاملاتی دارند.

۳. دارایی‌های فیزیکی

زمین و ملک در بلندمدت می‌توانند گزینه‌های مناسبی باشند، ولی نقدشوندگی پایینی دارند و برای شرایط بحرانی کوتاه‌مدت مناسب نیستند.

تجربه جنگ اوکراین و اثر آن بر نرخ طلا

با آغاز جنگ کشور روسیه و اوکراین، نرخ جهانی طلا توسعه قابل‌توجهی را تجربه کرد. در ماه‌های ابتدایی جنگ، طلا به‌عنوان پناهگاه امن سرمایه‌ها درخشید، ولی در ادامه، سیاست‌های پولی بانک‌های مرکزی و نرخ بهره نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در مسیر نرخ طلا ایفا کردند. این تجربه نشان داد که جنگ عامل مهمی است، ولی تنها عامل تعیین‌کننده نرخ طلا نیست.

اثر جنگ غزه بر بازار طلا

درگیری‌های غزه اگرچه معمولاً محدودتر از جنگ‌های بزرگ منطقه‌ای هستند، ولی به‌دلیل حساسیت سیاسی و امنیتی، می‌توانند باعث نوسانات کوتاه‌مدت در نرخ طلا شوند. با پایان درگیری‌ها، بازار معمولاً به تعادل نسبی بازمی‌گردد.

جمع‌بندی نهایی

جنگ همواره یکی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر بازار طلا بوده است. تجربه تاریخی نشان می‌دهد که در شرایط ناپایداری سیاسی و نظامی، طلا همچنان جایگاه خود را به‌عنوان یک دارایی امن حفظ می‌کند. با این حال، تصمیم‌گیری راجع به خرید یا فروش طلا در دوران جنگ باید آگاهانه، تحلیل‌محور و متناسب با میزان ریسک‌پذیری فرد باشد. طلا ابزار مناسبی برای حفظ نرخ دارایی است، ولی ورود شتاب‌زده و هیجانی به این بازار می‌تواند زیان‌بار باشد.